Sustainable struggles, Way of Life

Waarom altijd iemand de prijs betaalt voor Black Friday (en wij er niet aan mee hoeven te doen)

black friday

Vrijdag 29 november is het Black Friday. Op deze jaarlijks terugkerende – van origine Amerikaanse – dag stunten vooral de grote winkeliers met torenhoge kortingen. De laatste jaren zien we dit ook in Nederland gebeuren. Black Friday stimuleert om zoveel mogelijk te kopen voor zo min mogelijk geld. Maar wie betaalt daarvoor de daadwerkelijke prijs?

Door Talita Kalloe | Fotografie: Daisy Ranoe | Wearing: Qnoop (sokken) | Kings of Indigo (top)

Ruim een week van te voren stroomt mijn mailbox al vol met de eerste deals. Kortingen van vijftig tot zeventig procent vliegen me om de oren en het ongegeneerde gebruik van de term Black Friday doet pijn aan mijn ogen. Hebben deze bedrijven wel door wat ze stimuleren, vraag ik me af. Kopen om te kopen, zonder dat je het echt nodig hebt. Het staat haaks op bewust consumeren. En als je het mij vraagt is dit het laatste wat we nodig hebben in een tijd van massaconsumptie, milieuvervuiling, een oceaan vol plastic en een naderend tekort aan grondstoffen.

Een dag vol contradictie

Maar als er één ding is waarover ik mij het meest verbaas, dan is het wel dat het event vol zit met ironische tegenstrijdigheden. Black Friday start op de dag na Thanksgiving en geeft het startsein voor kerstinkopen. Een feestperiode die in het teken staat van dankbaarheid, vrede en saamhorigheid. Mensen die een winkel binnenstormen om spullen te kopen – niet zelden zonder geweld: call me crazy, maar dat strookt niet helemaal met deze tijd van het jaar voor mijn gevoel. Dat deze dag bestaansrecht geeft aan de website www.blackfridaydeathcount.com toont aan dat er een gitzwarte zijde aan kleeft.

black friday

Toch is dit niet eens de reden voor de black in black friday. Wat dan wel? Daar zijn de meningen over verdeeld. Zo beweert de één dat het staat voor de wegen die zwart zien van de hordes auto’s en mensen. Anderen beweren dat dit dé dag is in het jaar waarop retailers zoveel omzetten, dat ze in het laatste kwartaal van de rode cijfers naar de zwarte cijfers schieten. En nog een reden – voor mij een shock en tot voor kort nog onbekend: veel slavenhandelaren verkochten rond deze tijd van het jaar hun slaven. Hierdoor schoot het aanbod omhoog, en de prijs omlaag. Hoewel hier geen harde bewijzen voor zijn gevonden, is de associatie met slavenhandel in deze tijd niet eens zo ver gezocht. Want waar de ene groep om zich heen maait voor de grootste televisie, ploeteren vrouwen en kinderen in lagelonenlanden voor een schijntje onder erbarmelijke omstandigheden om in onze overmatige consumentenbehoefte te kunnen voorzien.

De echte prijs van massaconsumptie

Na de Rana Plaza ramp in Bangladesh (2013) werd pijnlijk duidelijk wie de daadwerkelijke prijs betaalt voor een shirtje van vijf euro dat na één seizoen op de afvalberg belandt. Dag in dag uit werkten mensen in het acht verdiepingen tellende Rana Plaza om items te maken die we voor spotprijzen kopen bij de grote winkelketens. Op deze (met recht) zwarte dag in april, moesten ruim 1100 mannen, vrouwen en kinderen dit met de dood bekopen toen de fabriek instortte. Black Friday staat voor mij persoonlijk symbool voor de staat die onze consumptiemaatschappij heeft bereikt. Waar ik me voorstel dat in Bangladesh honderden mensen zichzelf door veel te smalle uitgangen moesten manoeuvreren uit vrees voor hun leven, doen wij op deze dag vrijwillig hetzelfde om een gloednieuwe televisie te bemachtigen. En ook dat kost soms een leven. De teller staat in de afgelopen twaalf jaar inmiddels op tien doden en 111 gewonden op Black Friday in Amerika.

Ten koste van de kleine ondernemers

Afgezien van het consumptiegeweld waarmee Black Friday gepaard gaat, is er ook nog een andere groep die de prijs betaalt voor deze dag: de kleine, lokale ondernemer. Waar Black Friday een winstgevende dag is voor de grote retailers, leveren de kleinere er vaak op in. Strooien met kortingen gaat ten koste van de marges die zij verdienen over hun producten. Waar grote spelers de draagkracht hebben om hun marges op deze dag in te leveren, hebben de kleinere spelers dit vaak niet. Op dagen als Black Friday worden ze echter toch gedwongen om mee te doen aan de mega sales. Want wanneer zij dezelfde merken verkopen als de grote spelers – en wij als consumenten het merk voor de helft minder daar kunnen krijgen – werkt de lokale ondernemer zichzelf de markt uit. Meedoen lijkt de enige optie. Ze verkopen misschien meer aantallen, maar het kost hen onderaan de streep geld. Daarmee zijn dagen als Black Friday, Cyber Monday en seizoensuitverkopen in het algemeen een strop voor de kleine spelers die – ook al hebben ze de juiste intenties – toch gedwongen worden om mee te draaien in de sale-mallemolen.

black friday

Foto: Cindy van Rees (Nukuhiva)

Black Friday in Nederland

De afgelopen drie jaar zie ik rond deze tijd ook in eigen land steeds meer campagnes voorbij komen met Black Friday in de schreeuwende hoofdrol. En dat baart me zorgen. Zo wordt voorspeld dat het aanstaande vrijdag drukker gaat worden in de winkelstraten dan een jaar eerder.  Sterker nog, 2018 leek het eerste jaar te zijn waarop Black Friday Kerst van de troon stoot als drukste bezorgweek. Want ook de online bestellingen namen in deze periode flink toe. Iets wat in Amerika al enige tijd gebeurt onder de noemer Cyber Monday; de eerste dag na Thanksgiving-weekend die inmiddels zelfs meer winstgevend is gebleken dan Black Friday. En – als we toch moeten kiezen tussen twee kwaden – met minder ernstige gevolgen.

Green friday: de tegenreactie

Gelukkig zien we ook een tegenreactie ontstaan. De aandacht voor duurzaamheid groeit en begint inmiddels ook de beeldbuizen in onze huiskamers te bereiken (tip: kijk Genaaid! op NPO). Ook zie ik steeds meer merken en retailers die zich durven af te zetten tegen de status quo. Zo doen winkels als Nukuhiva, Livstores en Atelier Sukha principieel niet mee aan de uitverkoop. Zij kopen bewust tijdloze collecties in die seizoenoverstijgend zijn en rekenen daarmee af met het traditionele inkoopseizoen.

Doneren of kopen?

Ook mooi: steeds meer initiatieven, winkels en merken gebruiken Black Friday om een sterke boodschap uit te dragen. Zo introduceert Greenpeace al enkele jaren op Black Friday de dag van NIKS, waarop je bewust kunt kiezen om een Greenpeace-donatie cadeau te geven aan iemand anders. Ook grijpen veel ondernemers deze dag aan om hun duurzaamste merken in het zonnetje te zetten en bewuste keuzes nog eens extra te stimuleren. Zo organiseert het duurzame modelabel Rhumaa 10% van iedere aankoop aan The Beach Co-op. Webshop The Blind Spot doneert bij een bestelling vanaf €45 twee euro aan de BlinkNow Foundation. En ook het duurzame ondergoed- en basics merk Organic Basics organiseert een speciale Black Friday actie. Voor iedere order die je doet tussen 29 november en 2 december (11:59hr) plant het merk 50m2 wildbloemen in Denemarken in samenwerking met bijenhouders en organisaties die zich inzetten voor natuurconservatie.

Lees ook: waarom goede basics onmisbaar zijn in een duurzame kledingkast

Sokken voor daklozen

Nog een mooi voorbeeld: het duurzame sokkenmerk Qnoop organiseerde vorig jaar Green & Social Friday. De hele Black Friday week vroeg het do good merk aandacht voor het thema duurzaamheid. Voor elke aankoop doneerde het merk een paar sokken aan de daklozen via het Leger des Heils.  Met deze actie op Black Friday zorgde Qnoop er samen met The Happy Activitst dat ze maar liefst 500 paar sokken konden schenken aan daklozen. Ook dit jaar organiseert Qnoop weer een mooie actie. In samenwerking met Movement on the ground schenkt het merk 150 paar sokken aan vluchtelingen in Lesbos. Voor ieder verkocht paar tijdens Black Friday en Cyber Monday (29 november – 2 december) schenken ze daar nog een extra paar bovenop.

Lees ook: een interview met Dirk Vis – over duurzaam ondernemerschap en het verhaal van de vermiste sok

Van zwart naar groen

Wij als consumenten kunnen stemmen met ons geld en bewuste keuzes maken. Daarin stimuleer ik met Soulstores vooral om stapje voor stapje te doen wat goed voelt. Er is geen goed of fout. Ik begrijp maar al te goed dat het kopen van een nieuwe wasmachine op een dag als Black Friday voor veel mensen juist een grote uitkomst kan zijn. Maar met een klein gebaar kunnen de mensen die het zich kunnen veroorloven al een grote impact maken. Door bewust te kiezen om op Black Friday niets te kopen, te investeren in iets duurzaams wat nu misschien betaalbaarder is, of the shoppen bij een winkel die bewust omgaat met een dag als Black Friday, maak je al verschil. Er is niets mis met korting, maar wel als het ten koste gaat van anderen. Laten we stilstaan bij alle mensen die de prijs hebben moeten betalen voor een dag als Black Friday. En van deze zwarte bladzijde in onze consumptiemaatschappij een groene maken.

TIP! Ook dit jaar worden er weer mooie groene initiatieven georganiseerd als positieve tegenreactie op Black Friday. Je vindt ze allemaal op  Blockfriday.  En had je ook al van Giving Tuesday gehoord?

 

Meer lezen?

Grote ketens met duurzame ambities: Greenwashing of een positieve ontwikkeling?

Bewust kopen in een niet-duurzame winkel: hoe doe je dat?

Duurzame jeans kopen: het kan

Vijf dingen die je moet weten over organic cotton

Wat is slowfashion?

Waterverbruik en mode: hoe zit dat precies?

Waarom duurzaamheid niet altijd duur hoeft te zijn en de Primark niet slechter is dan H&M of Zara